Kimia

Sintetizimi i elementit me numër atomik 117

Deri 50 vite më parë, mendohej se nuk ekzistonin elemente me numër atomik më të lartë se 100. Shkencëtarët kanë zgjeruar vizionin tonë duke e provuar këtë thënie si të pavërtetë.Në prill të këtij viti, një grup shkencëtarësh rusë dhe amerikanë shfaqën publikisht zbulimin e një elementi të ri. Ky element do t’i shtohet tabelës periodike nën numrin atomik 117. Kjo është një arritje tjetër e shkencëtarëve për të krijuar elemente “super të rënda”në laborator. Elementi i quajtur Ununseptiump hapi rrugën për eksperimente në vijim për zbulimin e elementeve të mbetura të tabelës.

            Zbulimi i këtij elementi shënon fundin e përpjekjeve disa vjeçare për të zgjeruar Tabelën Periodike të Elementëve dhe për të shkruar një kapitull të ri të shkencës përmes elementëve të rënda. Sinteza e Ununseptiumit filloi dy vite më parë, në Laboratorin Kombëtar të Oak Ridge. Pjesë e skuadrës vjen nga Insituti për Studimet Nukleare (Dubna, Rusi);Instituti Kërkimor për Reaktorët e Avancuar dhe nga Universiteti i Nevadës (Las Vegas).  Puna filloi me përplasjen në laborator të izotopit të kalciumit(Ca) me numër mase 48, me izotopin e berkeliumit (Bk) me numër mase 249. Kolizioni ndau tre ose katër neutrone dhe rezultoi në krijimin e një bërthame me 117 protone.

            Së pari qëllimi ishte krijimi i 22 mg berkelium dhe ky proces zgjati 250 ditë. Në vijim shkencëtarëve iu deshën 90 ditë që të pastronin berkeliumin. Më pas 150 ditë të tjera iu dedikuan bombardimit të berkeliumit me jone kalcium dhe në fund u dhanë përfundimet. Ndryshe nga çfarë mendohej në të kaluarën, jeta e këtyre atomeve të rënda nuk është aq e shkurtër. Atomet e elementit të sapozbuluar jetonin rreth 78 milisekonda. Në kundështim me hipotezat e dekadave të mëparshme, provohet se vetëshkatërrimi i një bërthame varet nga disa faktorë. Modeli më i thjeshtë i atomit që e paraqet bërthamën në qëndër ilustron se jeta e kësaj bërthame varet nga balancimi mes forcave bërthamore dhe elektrike.Shkatërrimi i saj varet nga sasia e emetimit (çlirimit) të rrezeve alfa. Grafiku paraqet rritjen e energjisë së rrezeve alfa me ndryshimin e numrit atomik.
Gjithsesi shkencëtarët kanë hedhur një hipotezë të re. Në bazë të saj, pohojmë se ekziston një zonë qëndrueshmërie të lartë përtej tabelës periodike. Metaforikisht kjo hapësirë ka marrë emrin “Ishull i stabilitetit”.

            Elementi Ununseptium është elementi i fundit që mbush periodën e shtatë të Tabelës Periodike të Elementëve. Ai do të shkruhet së shpejti mes elementëve me numër atomik 116 dhe 118 që tashmë janë zbuluar. Përveç kësaj, eksperimentet kanë provuar një rritje të qëndrueshmërisë të bërthamave me rritjen e neutroneve që i përbëjnë ato.

            Si përfundim, këto elemente zgjerojnë fushën tonë të njohjes së universit dhe na japin mundësi të bëjnë eksperimente të mëtejshme nukleare. Ekzistenca e “Ishullit të Stabilitetit”, një nocion tërësisht hipotetik i vitit 1960, na jep mundësinë e zgjerimit të Tabelës Periodike. Për më tepër, bashkëpunimi për shpikjen e këtij elementi provon edhe rëndësinë thelbësore të bashkimit të ideve përmes shkencës dhe shkencëtarëve të kombësive të ndryshme.